طراحی ومطالعه مسایل یادگیری وآموزش

وبلاگ گروهی دانشجویان علوم اجتماعی ترم4 تربیت معلم دانشور نیشابور-نیمسال دوم 91-90

تعلیم وتربیت

به نام خدا

تصاویر زیباسازی نایت اسکین

موضوع تربیت انسان(متربی)است که هم هدف وهم وسیله تعلیم وتربیت است.        

رسالت تربیت،تسهیل شرایط رشدوتداوم آن برای شکوفایی استعدادهاست.

 عمل تربیت مبتنی براصول شناخته شده ای است که مبتنی برتعامل معلم ودانش آموز است که بخش عمده آن برآموزش (تدریس)استواراست.

                             برایند عمل تربیت ،معطوف به یادگیری است.

    رسالت حقیقی تربیت پروراندن انسان پرسش جویی است که می خواهد راه تکامل همه جانبه خودراهموارسازد.

+ نوشته شده در  پنجشنبه سی و یکم فروردین 1391ساعت 17:3  توسط الهی  | 

نمونه سوالات درس طراحی ومطالعه مسائل یادگیری

نمونه سوالات درس طراحی ومطالعه مسائل یادگیری

هدف ارائه پژوهش، اعتباريابي و ارزيابي يافته ها است  .   الف صحيح        ب- غلط

تحقیق " اقدام پژوهی " در ردیف کدام یک از تحقیقات قرار می گیرد؟
" زمانی که " اقدام پژوه " ، به خاطر وجدان کاری و اخلاقی و احساس مسئولیت ، خود را ملزم به حل مشکل یا مشکلاتی می داند، بیانگر کدام یک از ویژگی است ؟
در تحقیقات پس رویدادی ، ................
اطلاعاتی به دست می آید که هنوز به کاربرد نرسیده است.
مطالعه و مقایسه ی تفاوت رفتارها با توجه به تفاوت ویژگی ها ،در گروه های بزرگ ممکن است.
تحول و تغییر در محیط کاری در جهت اجرای وضع موجود انجام می گیرد.
گزینه های1 و 2 صحیح است.

کدام یک از گزینه های زیر صحیح است ؟
محقق اقدام پژوه ، به طور آگاهانه وازقبل تعیین شده با مساله برخورد می کند.
مساله ی اقدام پژوه می تواند مربوط به محیط کاری او نباشد.
مساله ی معلم پژوهنده توسط دیگران به او ابلاغ می گردد.
مساله ی اقدام پژوه عمدتا بطور ناگهانی ایجاد شده و مربوط به محیط کاری اوست.

" معلمی با مشاهده ی وضع نامطلوب کلاس خود ،به دلیل تقوای الهی ،کوتاهی را جایز نمی داند و بطور دائم به تغییر وضع موجود می اندیشد "، از این مطلب چنین استنباط می گردد که اقدام پژوهی.....
پژوهشی مردمی است .
                            دارای ارزیابی مستمر حین پژوهش است .
انعطاف پذیر است .
                                  مبتنی بر ارزش های انسانی است .

اقدام پژوهی چه نوع تحقیقی است ؟
ساده ترین نوع یادگیری است و آن عبارت از نادیده گرفتن محرکی است که با آن مانوس شده‌ایم، یا پیامد مهمی برای ما ندارد؟

دراین نوع یادگیری رفتارهای تقویت شده ، با فراوانی بیشتر ظاهر می‌شوند؟

بکار گیری راهبرد معینی برای حل یک مسئله یا طراحی یک نقشه ذهنی از محیط خودچه نوع یادگیری است؟

چیزی که محقق به عنوان یک گره کاری ، درصدد رفع یا حل آن بر می آید، چه نام دارد ؟
گردآوری اطلاعات (شواهد1) به کدام یک از مراحل اقدام پژوهی مربوط می شود ؟
ارائه ی مدل اقدام پژوهی " نگاه کنید، فکر کنید و عمل کنید "، منسوب به کیست؟
گردآوری اطلاعات و داده های مورد نیاز از قبیل عکس،نوارهای صوتی وتصویری ، نقاشی ها و....چه نامیده می شوند؟
نوعی ازتحقیق است که توسط خودافراددرگیردریک مساله وبرای حل یاکاهش آن انجام می گیرد

مسايل اخلاقي و روابط انساني خاصي راکه معلم پژوهنده باید  در محيط كار خود رعايت كندکدامند؟

انواع اعتباريابي در اقدام پژوهي کدامند.توضیح دهی؟

منظور از شواهد (2) در چرخه ي اقدام پژوهي چیست؟

نگاه مستقيم و يا غيرمستقيم به يك پديده يا موضوع اجتماعي کدام نوع مشاهده است؟

ملاحظات عملي در مصاحبهرابنویسید؟

مفهوم اعتبار  وروايي درپژوهش چیست؟

مراحل نه گانه ي چرخه ي پژوهش در عمل رابه ترتیب مشخص نمایید؟

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم خرداد 1391ساعت 12:29  توسط الهی  | 

سخنانی ارزشمند از ارسطو

   سخنانی ارزشمند از ارسطو
  1.دوست ، خود ثانی است. 2.رفتارهای انسان ها معلول یکی یا چندتا از علت های زیر است :شانس ، طبیعت ، اظطرار ، عادت ، عقل ، احساسات و هیجانات و آرزو . 3. هر شغلی که بابتش دستمزد دریافت شود ، ذهن را می مکد و می فراساید. 4. بزرگی در تصاحب افتخار نیست . بزرگی در آن است که بدانی شایسته آنی. 5. کسب دانش بهترین توشه سفر به پیری است. 6. خوشبختی در دست خود ماست. 7. طنز تنها آزمون جاذبه است و جاذبه طنز ، برای موضوعی که فاقد آن است ، شبهه انگیز است. و شوخی ای که فاقد آزمون جدی باشد ، شوخ طبعی دروغین است. 8. در عرصه زندگی انسانی افتخارات و پاداش ها نصیب کسانی می شود که از خود شایستگی نشان می دهند. 9. نظام جامعه در عدالت متمرکز می شود. 10. نشانه دانش آموختگی ذهن آن است که فکری را در خود بپروراند بی آنکه آن را بپذیرد. 11. شایسته نیست که مردان جوان شعارهای اخلاقی بدهند. 12. قانون ، ذهن بدون عقل است . 13. انسانی که در اجتماع به کمال رسیده باشد بهترین حیوانات است و اگر بدون قانون و بدون عدالت زندگی کند ، مخوف ترین جانوران است. 14. انسان ها شایستگی های خاص را با انجام مداوم اعمالی خاص بدست می آورند . با انجام اعمال عادلانه ، عادل خواهید شد ، با عمل به خویشتنداری ، خویشتندار خواهید شد و با شجاعانه رفتار کردن ، شجاع خواهید شد. 15. لذت بردن از شغل ، موجب کمال کار می شود. 16. فقر ، پدر انقلاب و جنایت است. 17. خدایان هم شیفته شوخی اند. 18. تنها وضعیت پایدار آن است که همه انسان ها در مقابل قانون برابر باشند. 19.برای گرفتن تصمیمی رضایت بخش به سود حقیقت ، باید داور بود ، تا طرف دعوا. 20. درک کردن یعنی رنج کشیدن. 21. جوانان در وضعیت سرخوشی مدام قرار دارند ، زیرا جوانی شیرین است و آنها در حال رشداند. 22. دانش بهترین ذخیره پیری است. 23. امیذد رویایی در بیداری است.  بداقبالی نشان می دهد چه کسانی واقعاً دوست نیستند..24 25. دانش بهترین ذخیره ی پیری است. 26.امید رویای در بیداری است. 27. من این را از فلسفه به دست آورده ام :من کاری را که دیگران از ترس قانون انجام می دهند ، بدون آن که به من دستور داده باشند ، انجام می دهم. 28. دروغگویان ، حتی اگر راست بگویند کسی باورشان نمی کند. 29. دوست چیست ؟ روح واحدی در دو جسم . 30. در نظر من کسی که بر آرزوهایش غلبه کند ، شجاع تر از کسی است که بر دشمنش غلبه کند. 31. همه ی انسانها به طور فطری خواستار دانستن هستند . 32. آن چیزهایی را که باید بگیریم تا انجام شان دهیم ، با انجام دادن شان یاد می گیریم. 33. شکست راه های بسیار دارد ، حال بسیار دارد ، حال آن که موفقیت تنها یک راه دارد. 34. با آمدن یک چلچله تابستان نمی شود. 35. پرهزکاری اقتضا می کند دوستانمان را حقیقتاً گرامی بداریم. 36. آگاهی نسبت به درک و تفکرمان ، آگاهی از هستی مان است. 37. لذت بردن از آنچه باید ، و بیزاری از آنچه باید ، موجب علو شخصیت است. 38. می جنگیم تا در صلح زندگی کنیم. 39. دومین کار آن است که کم ترین بدی را مرتکب شویم 40. تنها شناخت فضیلت کافی نیست ، بلکه باید آن را به دست آوریم و به آن عمل کنیم. 41. بدون دوست ، هیچ کس دلش نمی خواهد زنده باشد ، حتی اگر همه ی چیزهای خوب دیگر را داشته باشد. 42. در تمام پدیده های طبیعت چیزی حیرت انگیز وجود دارد. 43. حتی زمانی که قوانین تدوین می شوند ، نباید همواره تغییر ناپذیر بماند. 44. زمان همه چیز را خرد می کند ، همه چیز تحت قدرت زمان فرسوده می شود و با گذشت زمان فراموش می شوند. 45. دولت ، اجتماعی ساده با مکانی مشترک نیست که برای پیشگیری از جرایم مشترک و برای مبادلات ایجاد شده باشد. 46. انسان خواستار خیربه طور اعم است و نه فقط آنچه پدرانش داشتند. 47. کسی که نتواند در بین جمع زندگی کند ، یا خود را کافی بداند و نیازی به جمع نداشته باشد ، یا جانوری وحشی ست یا یکی از خدایان است. 48. اگر آزادی و برابری چنانچه بعضی می پندارند اسل دموکراسی است ، زمانی تمام و کمال به دست خواهند آمد که همه ی افراد به طور مساوی در حکومت سهیم باشند. 49. خاصیت آرزو آن است که هرگز بر آورده نشود و اغلب مردم تنها به خاطر بر آوردن آرزوهاشان زنده اند. 50. قانون نظم است و قانون خوب نظم خوب است. 51. انسان ذاتاً یک حیوان سیاسی است . 52. طبیعت هرگز عمل بی فایده انجام نمی دهد . 53. اساس یک دولت دموکراتیک آزادی است. 54. کسانی باید حکومت کنند که بهتر از همه بتوانند. 55. شروع خوب ، نیمی از انجام است. 56. یک عدم امکان مساعد، بهتر از یک امکان غیر قابل قبول است. 57. کلیت چیزی است که آغاز ، میانه و پایان داشته باشد. 58. بدی انسان ها را به یکدیگر نزدیک می کند. 59. هنگامی که مخاطب عموم باشند ، سادگی باعث می شود مردم دانش نیاموخته تاًثیر گذارتر از مرد دانش آموخته شود 60. خشنگین شدن شدن آسان است، همه میتوانند . اما خشمگین شدن نسبت به شخص درست ، به منظور درست، و به شیوه ی درست آسان نیست و همه کس نمی تواند. 61. خوشبختی متعلق به کسی است که خود کفا باشد. 62. در میان همه ی فضیلت ها ، آزادمنشی را از همه بشتر دوست دارند.  
+ نوشته شده در  پنجشنبه یازدهم خرداد 1391ساعت 14:42  توسط الهی  | 

مدیریت کلاس

از زمانی که تعلیم و تربیت به وجود آمده است، معلمان به رفتار دانش آموزان توجه داشته اند. حتی سقراط شکایت داشت که دانشجویان او "عاشق تجملند"، رفتارهای بدی دارند و به اولیای خود بی احترامی می کنند.

این نگرانی فزاینده وجود دارد که رفتارهای نامناسب دانش آموزان امروز، به مراتب بیش تر و شدیدتر از گذشتگان باشد، ولی شواهد اندکی برای اثبات این نظریه وجود دارد. کارشناسان گوناگون نظریات متفاوتی درباره اداره کلاس مطرح کرده اند، ولی بهترین شواهد را باید از مشاهده مستقیم کار معلمان در سازماندهی محیط کلاس به دست آورد. در سال های اخیر، اصطلاح "مدیریت کلاس" عمدتاً به نوعی روش رفتاری برای هدایت رفتار کلاس اشاره داشته است.

اين روند فکری شايد شما را بر آن دارد که از خود سوالاتی جدی و محققانه در باره شخصيت و رفتارهای معلمی تان بپرسيد : آيا مغرور ، از خود راضی ،بی احساس ، تند مزاج ، بد اخلاق ، طعنه زن ، يکدنده و يا دمدمی مزاج نيستيد ؟

قرار داد معلم - شاگرد

من چه انتظاراتی از شما دارم ؟

۱-انتظار دارم با من و ديگر شاگردان با ادب و احترام رفتار کنيد .

۲- انتظار دارم هر وقت که از شما بخواهم نهايت توجه را به گفته هايم نشان دهيد . اين کار به يادگيری شما کمک می کند .

۳- انتظار دارم با خودتان صادق باشيد و هر گاه که اشتباه کرديد آن را بپذيريد ( اين کار بخشی از فرآيند يادگيری است ) .

۴- انتظار دارم تکاليفتان را سر موعد تحويل دهيد . ( اين امر به من کمک می کند تا بتوانم به شما کمک کنم ) .

۵- انتظار دارم که هميشه حداکثر تلاشتان را بکنيد . خيلی مهم است که بتوانيد در پايان سال تحصيلی با غرور به عملکرد خود در سالی که گذشت نگاه کنيد .

۶- انتظار دارم که در صورت عدم رعايت موارد بالا ٬ عواقب زير را بپذيريد :

ــ به طور خصوصی با شما صحبت خواهم کرد .

ــ اگر ادامه دهيد ٬ به عنوان تنبيه شما را از کلاس اخراج خواهم کرد .

ــ با مدير مدرسه صحبت خواهم کرد .

ــ با پدر و مادرتان تماس خواهم گرفت .

با اين حال فرآيند ياددهی - يادگيری امری مشترک است و لذا شما هم حق داريد چيزهايی از من انتظار داشته باشيد :

۱- می توانيد انتظار داشته باشيد که با شما مودبانه رفتار کنم و حتی وقتی  شما را شديدا مواخذه می کنم احترامتان را نگه دارم .

۲- می توانيد انتظار داشته باشيد که من همه تلاشم را برای کمک به پيشرفتتان يا حل مشکلاتتان به کار بندم .

۳- می توانيد انتظار داشته باشيد که تکاليف و کارهای شما را منظما بررسی کنم و نظرات سازنده ای در مورد آنها به شما انتقال دهم .

۴- می توانيد انتظار داشته باشيد که هر گاه اشتباهی بکنم ، از شما عذر خواهی کنم .

۵- می توانيد انتظار داشته باشيد که با شما در صورت بروز رفتار خطا و خلاف ادب ، با رعايت عدالت و انصاف بر خورد کنم .

اداره موفق کلاس در طول تدریس شرط ضروری تدریس مؤثر و موفق است. مساعد ساختن کلاس برای یادگیری فعال و مؤثر، مهارت پیچیده و دشواری است که معلم باید بیاموزد و مدام بر معلوماتش در این مورد بیفزاید. شاید تنها مدیریتی است که چندین نقش را همزمان ایفا می کند مانند اداره کلاس، اداره اشخاص، اداره مکان، اداره زمان، اداره دروس، همکاری در اداره مدرسه، همکاری با خانواده ها، اداره ارتباط ها و ایفای ناگزیرانه همین نقش ها طبعاً همه قشرهای جامعه را برمی انگیزد که انتظارات زیاد و گوناگونی از معلم داشته باشند، علاوه بر انتظارهایی که خود معلم از خویشتن دارد.

بدیهی است که برای موفقیت در این گونه مدیریت های رنگارنگ، تنها آشنایی با علوم رفتاری و اجتماعی کفایت نمی کند بلکه مستلزم خلاقیت یا هنرمندی شخص معلم است. از این رو، گفته اند که مدیریت کلاً هم علم است و هم هنر. علم طبعاً مبانی نظری، اصول و روش های مدیریت را در برمی گیرد و هنر موارد کاربردی یا انتقال دادن علم به عمل را شامل می شود. عامل تکمیلی در همه انواع تدریس و در همه مقاطع آموزشی، که مورد قبول معلمان و مدیران می شود، عامل <مدیریت کلاس> است.

میان انواع متعدد مدیریت ها می توان مدیریت آموزشی را پیچیده ترین مدیریت ها تلقی کرد و به سبب همین پیچیدگی است که می گویند: مدیریت آموزشی، مدیریتی است بی نظیر. مهارتی است که علم و هنر را با هم لازم دارد و در دنیای امروز مستلزم یادگیری، تمرین و تجربه جدی است.

هر معلم ناگزیر است همزمان:

- حداقل 25 نفر یا شخصیت متفاوت را گردهم آورد.

- متناسب با مراحل رشد و تکامل ایشان برنامه ریزی کند

- معلومات یا اطلاعات درسی لازم را تهیه و تنظیم کند

- مکان و زمان پیش بینی شده را اداره کند

- روش ها و راهبردهای آموزشی مناسب هر درس را برگزیند و به کار ببرد

- والدین را در چگونگی راهنمایی و کمک کردن به کودکان و نوجوانان همیاری کند

- در موارد لزوم، مدیر مدرسه را کمک کند.

- دروس گوناگون را به نیازهای زندگی کودکان و نوجوانان مرتبط کند

- بر اطلاعات علمی و حرفه ای خود بیفزاید

گلاسه در کتاب <مدارس بدون شکست> برای پیشگیری از پیدایش مشکلات رفتاری چند اصل زیر را پیشنهاد می کند که می توان در محیط کلاس به کار برد.به رفتارهای فعلی بپردازید و روی آن ها تأکید کنید، نه رفتارهای قبلی. مدارس باید جایی باشند که دانش آموزان بتوانند موفق شوند.مقررات معقول وضع و اجرا کنید. پیشرفت هر دانش آموز را زیر نظر بگیرید و تا حد امکان آن را تقویت کنید. نشان دهید که به طرح های مربوط به پیشرفت ایشان توجه دارید. هیچ عذری را از ایشان نپذیرید. تعهدی را که دانش آموزی قبول می کند دنبال کنید.بپذیرید که همه دانش آموزان، استعداد دارند. نظر خود را صریحاً به دانش آموزان بگویید. به داوری های دانش آموزان احترام بگذارید، از ایشان بخواهید که عقاید شان را درباره عملکردهای خود بیان کنند.به دانش آموزان خود یادآوری کنید که یادگیری در مدرسه چگونه به تجربه های خارج از مدرسه آنها مربوط می شوند. دانش آموزان را در تصمیم گیری ها برای کلاس شرکت دهید، مخصوصاً در تصمیم گیری هایی که روی شخصیت آنها اثر می گذارند.تنبیه بدنی نکنید. تنبیه بدنی پیامدهای منفی ناخواسته ای را به دنبال دارد. تنبیه بدنی دانش آموزان را به احساس مسیولیت رفتار خویش تشویق نمی کند و موجب دلسردی آنها می شود. در صورتی که دانش آموزان باید مسیول باشند که دقت کنند، مطالعه کنند و یاد بگیرند.رویدادهای دنیای واقعی مهم برای دانش آموزان را در کلاس مورد بحث قرار دهید. این روان شناس رفتار اجتماعی در مدرسه، عنوان های موجود در ذهن دانش آموزان و برنامه درسی را پیشنهاد می کند. تشکیل جلسات بحث در کلاس به دانش آموزان کمک می کند که حل کردن مسایل را بیاموزند، افکار و عقاید خود را شفاهی بیان کنند، و در پیشرفت خود شخصاً درگیر شوند. هم چنین این جلسات دانش آموزان را تشویق می کنند که در راهبردهای اداره کلاس شرکت کنند.دوستانه برخورد کنید. از ضمیرهای مشخصی استفاده کنید و اهمیتی را که برای دانش آموزان قایلید به زبان بیاورید.همراه با دانش آموزان برای رفتارهای جایگزین برنامه ریزی کنید. دانش آموزان را در تصمیم گیری ها مشارکت دهید.

بهانه ها را نپذیرید. در مورد بهانه ها و عذرهای دانش آموز به بحث نپردازید.پژوهشگر معروف دیگر درباره مدیریت کلاس <کونین> است. او واکنش های دانش آموزان به متون کنترل مورد استفاده معلم را بررسی کرد و متون زیر را بسیار مؤثر یافت:

1) نشان دهید که به حفظ کنترل در کلاس احترام می گذارید و به همه رویدادهای کلاس توجه دارید. آگاهی معلم به رویدادهای کلاس و اظهار این آگاهی به دانش آموزان از مشکلات انضباطی کلاس می کاهد. مدیران کارا یا مؤثر می توانند با این گونه توجه دقیق، مسایل را قبلاً پیش بینی کنند و پیش از این که اتفاق افتند، پیشگیری به عمل آورند.

2) موقعیت هایی فراهم آورید که مدیریت را آسان گردانند. معلمانی که می توانند چند رویداد را همزمان کنترل کنند بهتر می توانند انضباط کلاس را اداره کنند.

3) برای به حداقل رساندن مشکلات رفتاری، شتابزده عمل نکنید. غالباً در هر کلاس به مشکلات رفتاری برمی خوریم لکن باید زود از آن ها رد شویم زیرا وقتی دانش آموزان به انجام دادن تکلیف بپردازند آن مشکلات رفتاری خاموش می شوند.

4) همه کلاس را تحت پوشش پیشگیری از خستگی یا ملامت قرار دهید. در صورت احساس خستگی در کلاس، پرسش هایی را طرح کنید و از دانش آموز بی توجه بخواهید پاسخ دهد.

یا اگر از دانش آموزی خواستید که پاسخ را روی تخته بنویسد از بقیه نیز بخواهید که پاسخ شان را در دفتر خود بنویسند.

5) برای تسهیل رفتار خوب، کلاس را متنوع گردانید. معلم فعالیت های کلاس را گوناگون گرداند و به سرعت از فعالیتی به فعالیت دیگر بپردازد و شور و اشتیاق نشان دهد.

6) از <اثر موج> آگاه باشید. هنگامی که معلم، دانش آموزی را توبیخ می کند سایر دانش آموزان نسبت به آن واکنش نشان می دهند هم چنان که موج آب، امواج دیگری را برمی انگیزد.

هم چنین، ممکن است دانش آموزی قانونی را نقض کند و توبیخ نشود و در نتیجه، دانش آموزان دیگر هم همان قانون را نقض کنند. از پیدایش این گونه موج ها جلوگیری کنید و برای این منظور به جای شخصیت، روی رفتار تأکید ورزید و هنگام توبیخ، از طغیان خشم بپرهیزید.

7) معلم باید اطلاعاتی را در اختیار دانش آموزان بگذارد که به روشنی دریابند معلم چه انتظاراتی از آنها دارد.

8) به دانش آموز باید فرصت داده شود که تکلیف فراموش شده اش را روز دیگر انجام دهد و نباید از آن صرف نظر کرد.

9) باید در هر فرصتی رفتارهای مطلوب را توضیح داد و مقررات کلاس را گوشزد کرد.

10) طرح رده بندی کامل انضباط را تهیه کنید. این امر به ترتیب رعایت مقررات انضباطی کمک می کند و نظم و ترتیب انجام گرفتن امور مدرسه و کلاس را روشن می کند.

11) مدیریت و انضباط خودگردان را آموزش دهید. این فرایند که تدریجی انجام می گیرد وظیفه اساسی مدارس است.

12) روی موفقیت و عزت نفس دانش آموزان تأکید ورزید.

13) به دانش آموزان کمک کنید که هدف های مربوط به اصلاح خود را تعریف کند. احتمال بروز رفتارهای سازنده دانش آموزانی که اهداف مربوط به اصلاح خود را دنبال می کنند بسیار بیشتر از کسانی است که فقط در پی اهداف عملی کلاس هستند.

14) کلاس را به محیط حمایت کننده تبدیل کنید. کلاس باید محیطی باشد که در آن به نیازهای زیستی، ایمنی، تعلق و احترام به نفس در حد اعلای ممکن پاسخ داده شود.

15) امکان فعالیت های یادگیری معنادار را فراهم سازید. رمز پیشگیری از بروز مشکلات، داشتن فعالیت های با معنا و چالشگر در کلاس است و وقتی دانش آموزان به کار خویش علاقه مند باشند بی نظمی در کلاس کم است.

16) رفتارهای مناسب را تقویت کنید. اساساً همه برنامه های موفقیت آمیز کلاس بر تقویت رفتارهای مناسب و نه تنبیه رفتارهای نادرست استوار است. رفتارهای مناسب که به سریع ترین و لذت بخش ترین یادگیری در کلاس می انجامد، با رفتارهای مناسب، که با یادگیری تداخل می کنند در رقابت است. دانش آموزان نمی توانند هم مسأله ریاضی حل کنند و هم در عین حال با یکدیگر صحبت کنند. این رفتارها با یکدیگر در رقابت است و در یک زمان تنها یکی از آن ها را می توان انجام داد. وقتی که رفتار معمول رفتار مناسب است رفتار نامناسب به ندرت اتفاق می افتد. این اساس روش پیشگیری از بروز مشکل است.

=همیشه آهسته صحبت کنید.

=    به دیگران گوش دهید.

=    همیشه تمام تون خود رابه کار بگیرید.

=    به دانش آموزان دیگر گوش د هید وبه آنها احترام بگذارید.

=   در راهروها ندوید.

«یادگیری» فقط محصول دانش و اطلاعات آموزگار یا تدوین و تنظیم متون و منابع و نیز فضا و امكانات آموزشی مناسب و كافی نیست.

«مدیریت ‌كلاس» در كنار عوامل بالا سهم بسزایی در یادگیری دانش‌آموزان و فراگیران ایفا می‌كند كه معمولاً در نظام آموزشی ما از آن غفلت می‌شود یا بسیار ساده از كنار آن می‌گذرند. مقاله زیر تلاش كرده است به برخی از مهم‌ترین محورها در مدیریت كلاس بپردازد.

در برخورد با كل دانش‌آموزان سعی كنید این اصل را به خاطر بسپارید:

دانش‌آموزان آنچه را می‌گویید فراموش خواهند كرد، آنچه را انجام می‌دهید فراموش خواهند كرد اما هرگز احساسی را كه در آنها ایجاد می‌كنید، فراموش نخواهند كرد.

یادگیری، محصول مدیریت كلاس

«یادگیری» فقط محصول دانش و اطلاعات آموزگار یا تدوین و تنظیم متون و منابع و نیز فضا و امكانات آموزشی مناسب و كافی نیست.

«مدیریت ‌كلاس» در كنار عوامل بالا سهم بسزایی در یادگیری دانش‌آموزان و فراگیران ایفا می‌كند كه معمولاً در نظام آموزشی ما از آن غفلت می‌شود یا بسیار ساده از كنار آن می‌گذرند. مقاله زیر تلاش كرده است به برخی از مهم‌ترین محورها در مدیریت كلاس بپردازد.

در برخورد با كل دانش‌آموزان سعی كنید این اصل را به خاطر بسپارید:

دانش‌آموزان آنچه را می‌گویید فراموش خواهند كرد، آنچه را انجام می‌دهید فراموش خواهند كرد اما هرگز احساسی را كه در آنها ایجاد می‌كنید، فراموش نخواهند كرد.

احتمالاً مهم‌ترین چیزی كه در اولین روز كلاس باید انجام دهیم، ایجاد ارتباط دوستانه و تفاهم‌آمیز با دانش‌آموزان است.زمانی را كه صرف این ارتباط تفاهم‌آمیز می‌كنید، در طول ترم تحصیلی از آن بهره‌مند خواهید بود.سعی كنید دانش‌آموزان احساس راحتی كنند و آنها را در غلبه بر نگرانی‌هایشان درباره كلاس كمك كنید.

در صورت امكان سعی كنید در اولین فرصت، در شروع نیمسال تحصیلی، اسامی آنها را یاد بگیرید. این كار به خصوص در كلاس‌های بزرگ تحسین‌آمیزتر است. نوع برخورد شما می‌تواند بر موفقیت‌تان به عنوان یك آموزگار تأثیر بیشتری نسبت به میزان آگاهی‌تان از نظم و انضباط داشته باشند.

برای حضور در كلاس مجهز باشید

همه وسایل را همراه داشته باشید. می‌توانید از جعبه راجر استفاده كنید. راجر آی دی شی عضو كادر آموزشی اتی همه وسایل مورد نیاز را داخل یك جعبه پلاستیكی نگه می‌دارد. وسایل شامل گچ، ماركرهای پاك كننده، پاك كن‌های مختلف، كاغذهای یادداشت، كارت‌های راهنما، تخته پاك كن، خودكار، مداد و عینك است. آمادگی پیشامد مشكل را داشته باشید.

ایجاد جو مثبت در كلاس

طبق تحقیق، دانش‌آموزان طی 15 دقیقه اول كلاس متوجه این كه چه نوع آموزگاری هستید و چه كلاسی خواهید داشت، می‌شوند.

امروزه با وجود ايجاد تغييرات عميق در نظام آموزش و پرورش و تغيير در سياست ها و برنامه ريزي هاي آموزشي، بعضي از معلمان در رويارويي با مسائل و مشکلات آموزشي فاقد توانايي هاي لازم و اساسي هستند و از روش هاي قديم و مهارت هاي سنتي و انفرادي براي اداره ي کلاس خود استفاده کنند. همين امر باعث کندي شکل گيري فرايند ياددهي- يادگيري و آسيب پذيري امر آموزش شده است.

تحقيقات بي شمار نشان داده اند، بعضي از مشکلات اخلاقي و اجتماعي نوجوانان ما حاکي از جذاب نبودن محيط مدرسه و کلاس درس و کشمکش هاي اين گونه دانش آموزان با معلمان و در نتيجه افت تحصيلي آنان بوده است. لذا وجود مديريت کارآمد معلمان و ايجاد شرايط لازم براي تسهيل در امر يادگيري در کلاس درس که مطابق نيازها و ويژگي هاي فراگيران باشد، لازمه ي جامعه ي امروزي و راه گشاي بسياري از مشکلات نوجوانان است.

در اين نوشتار، ضمن ارائه ي تعاريفي از مديريت، اصول و هدف هاي آن، مهارت ها و روش هاي مديريتي کلاس درس معرفي و مورد بحث قرار گرفته اند.

بعضي عقيده دارند، مديريت کلاس درس فقط با حفظ نظم و انضباط کلاس قابل طرح است، اما مديريت کلاس درس سخني بس فراتر از آن است.

معلم موفق کسي است که کلاس درس را به گونه اي آماده سازد تا پاسخ گوي تمامي چالش ها در طول تدريس باشد. معلم بايد توانايي هاي خود را بشناسد، روش تدريس خود را ارزيابي کند و اگر روش ها قديمي و کهنه باشند روش پويا و زنده اي را پيش گيرد تا روحيه ي خلاقيت و نوآوري را در نهاد دانش آموزان شکوفا سازد. او بايد روش هاي برخورد با مشکلات درس را بشناسد و راهبردي را اتخاذ کند که فرايند ياددهي- يادگيري را مختل نسازد و مشکلات جزئي کلاس او، به مشکلات کلي و وخيم تبديل نشود. هم چنين بايد رفتاري داشته باشد که دانش آموختگان کلاس درس او، مسائل آموزشي و مشکلات رفتاري خود را در محيطي آرام و سرشار از محبت و غير تهديدآميز حل کنند.

به گفته ي ايرنز، برخي از معلمان در هنر معلمي استعداد بيش تري دارند؛ اگرچه ممکن است ضرورتاً در علم معلمي استعداد خوبي نداشته باشند. اين گروه از معلمان مي توانند، فضاي کلاس را به صورتي ماهرانه براي يادگيري، مساعد و دل انگيز کنند و مسائل و مشکلات انضباطي آن را به حداقل برسانند.معلمان، علاوه بر کسب مهارت هاي مربوط به هنر معلمي، يعني تسلط بر کلاس و داشتن مهارت هاي آموزشي بايد واکنش ها و راهبردهاي معين ديگري را نيز براي اداره ي کلاس درس ياد بگيرند.مطالعات متعدد نشان داده است، معلم کارآمد و فعال معلمي است که مي تواند براساس توانايي خود، به هدف هاي مورد نظر يادگيري و نيز دو مهارت زير دست يابد:

1. مديريت اداره ي کلاس

2. تدريس کارآ

مديريت کلاس چيست؟

مهم ترين دغدغه ي معلمان مبتدي، از اداره ي کلاس و يا به تعبيري مديريت اداره ي کلاس درس ناشي مي شود. برقراري نظم و کنترل کلاس و تدريس موفق، مجموعه نگراني هاي اين گونه معلمان است. بنابراين آگاهي از مفهوم مديريت کلاس و راهبردهاي آن، راهي براي رفع اين نگراني هاست.

در تعريف مديريت کلاس درس گفته شده است: «مديريت کلاس درس ايجاد شرايط لازم براي تحقق يادگيري است.» بر اين اساس مي توان استنتاج کرد، مهارت هاي مديريت کلاس درس، سنگ بناي کل موفقيت در تدريس است. اين امر به ويژه در کلاس هاي درس مدرسه هاي ايران که مملو از دانش آموزاني است که گاهي شمار آنان بالاتر از حد استاندارد است، از اهميت ويژه اي برخوردار است.

اهداف مديريت کلاس

هدف هاي عمده ي مديريت کلاس شامل موارد زير است:

الف) برنامه ريزي درسي بر پايه ي آميزه اي از تنوع و هدف

ب) ارائه ي دستورالعمل هاي شفاف به دانش آموزان در مورد فعاليت هاي درسي

ج) هدايت و نظارت بر يادگيري و فعاليت هاي دانش آموزان

د) به کارگيري ابزارهاي آموزشي و منابع يادگيري و تدريس

ه) حرکت منطقي از يک مرحله ي تدريس به مرحله ي ديگر

و) زمان بندي فعاليت هاي کلاس و ايجاد توازن در آن ها

ز) شروع و خاتمه ي هدفمند درس

معلمان با بررسي هدف ها و مؤلفه هاي مديريت کلاس درس، تأمل در مورد کلاس هاي خود، بازديد از کلاس هاي ديگر همکاران و گفت وگو با کارشناسان، نگرشي همه جانبه در مورد مديريت کلاس پيدا مي کنند.

اصول مديريت کلاس

از مهم ترين اصول کلاس داري، کارآيي و جامع الاطراف بودن معلم است. معلم کارآ معلمي است که بر مطالب درسي تسلط دارد، کارها و اعمال او سازمان يافته و منظم و داراي اعتماد به نفس است، به دانش آموزان نيز اعتماد مي کند و شکيباست.

به تعبيري ديگر، نخستين پيش درآمد براي اعمال مديريت بر کلاس و ايجاد شرايط بهينه براي يادگيري اين است که معلم فردي کارآ باشد تا از مهارت هاي مديريت کلاس درس بهره گيرد.

جامع الاطراف بودن معلم، دومين پيش درآمد براي اعمال مديريت بر کلاس است.

معلمان سه گونه اند:

1. توضيح دهنده

2. مشارکت دهنده

3. توانمندساز

معلم توضيح دهنده بر موضوع درس تسلط دارد، اما آگاهي او از روش تدريس اندک است. تدريس او بر محور سخن راني و توضيح استوار است و برخي دانش آموزان با او همراه هستند.

معلم مشارکت دهنده بر موضوع درس تسلط دارد و افزون بر آن، با روش تدريس نيز آشناست. چنين معلمي مي کوشد تا از فعاليت هاي جالب بهره گيرد، دانش آموزان را در کارها مشارکت دهد، و در عين حال مديريت صحيحي را در کلاس اعمال کند.

معلم توانمندساز در مرحله ي عالي حرفه اي قرار دارد. او نه فقط موضوع درس و روش تدريس را به خوبي مي شناسد، بلکه به تفکرات و احساسات دانش آموزان نيز توجه دارد.چنين معلمي اعتماد به نفس بالايي دارد، به حدي که دانش آموزان را در مديريت کلاس درس سهيم مي کند يا اين که کلاس درس را يکسره به آنان مي سپارد و خود راهنما مي شود، با گفت و گو و مشورت با دانش آموزان تصميم مي گيرد تا در آنان توان يادگيري را عملي سازد.

مهارت هاي مديريت کلاس

مديريت کلاس بر دو مهارت به هم پيوسته و اساسي استوار است:

1. تصميم گيري

2. اقدام

تصميم گيري يعني، چه اقدامي را چگونه، چه وقت، و به وسيله ي چه کسي بايد انجام داد.

اقدام يعني، عملي که در کلاس درس تحقق مي پذيرد. مانند تأکيد بر نکته هاي تدريس،استفاده از تخته سياه و...

از اين رو، مهارت هاي اساسي و ضروري براي مديريت کلاس درس، به منزله ي اتخاذ تصميم مناسب و تبديل آن به اقدامي مؤثر است.

مديريت کلاس درسمديريت کلاس درس زرهي نيست که معلمان از نخستين روز تدريس بر تن کنند و خود را در برابر مشکلات کلاس و چالش ها ايمن سازند، بلکه مهارتي است که هر روز با تجربه و تأمل و دقت معلم در کلاس کامل مي شود و معلم را در امر تدريس کارآمدتر مي سازد.

روش هاي مديريت کلاس

انتخاب روش صحيح مديريت کلاس درس و سازمان دهي آن، از علائم موفقيت معلم به شمار مي آيد. انتخاب هرگونه شيوه ي مديريتي، به سبک تدريس و هدف هاي معلم بستگي دارد. معلمان با به کارگيري روش مديريت مناسب کلاس درس خود مي توانند، در پرورش مهارت هاي اجتماعي، خلاقيت ها و توانايي هاي دانش آموزان نقش مهمي داشته باشند و مشکلات انضباطي کمتري در کلاس خود مشاهده کنند.

اداره کردن چنين محيطي، نيازمند تصميمات آني و اقدامات سريع و مداوم است و به مهارت هاي خاص مديريتي و گاهي تلفيق از چند روش مديريتي نياز دارد. در اين جا سه روش مديريت کلاس درس ارائه مي شود.

1. روش رفتارگرايانه: رويکرد رفتارگرايانه به اين نکته تأکيد دارد که معلم بايد تصميمي اتخاذ کند تا در کلاس درس او مشکلي به وجود نيايد. از آغاز سال تحصيلي، معلم موظف است قوانين و مقررات کلاس درس را وضع کند. دانش آموزان نيز موظف اند آن قوانين را اجرا کنند. فرايند تقويت از طريق پاداش دادن به رفتارهاي مطلوب و پس گرفتن امتياز در صورت بروز رفتارهاي غيرمطلوب، در اين روش مؤثر است. اقتدار معلم در اين روش کاملاً محفوظ است و معلم در وضع و حفظ مقررات کلاس، از اين اقتدار بهره مي جويد.

 

2. روش تعامل گرايانه: در اين روش، مشکلات کلاس پيامد طبيعي حضور دانش آموزان تلقي مي شود، غيرمنتظره به نظر نمي رسد و مانند فعاليت هاي حل مسئله در کلاس، مورد توجه قرار مي گيرد و حل و فصل مي شود.

3. روش غيرمداخله جويانه: اين روش حد وسط دو روش رفتارگرايانه و تعامل گرايانه است. مداخله ي معلم در حل مشکلات کلاس بسيار اندک است. هدف اصلي در اين روش، ارتقاي رشد فردي دانش آموزان و آزادي آنان است. معلمان در اين روش با دانش آموزان خود رابطه ي مشاوره اي دارند و معلم در فعاليت هاي کلاس نقشي حمايتي از دانش آموز دارد.اين روش حداقل اقتدار را براي معلم در نظر مي گيرد و به جاي آن، بيش تر به تقويت روابط ميان معلم و دانش آموز تأکيد دارد.

به طور کلي نمي توان گفت کدام روش کارآمدتر يا فاقد کارايي است. روشي براي معلم کارآمد است که بهترين نتيجه را در کلاس درس او داشته باشد. بنابراين معلم بايد روش هاي متعدد را در کلاس خود بيازمايد و کارآمدترين را انتخاب کند. البته به صراحت مي توان گفت، شمار معلماني که از نظر سبک يکي از روش هاي مديريت رفتارگرايانه يا تعامل گرايانه يا غيرمداخله جو را اعمال مي کنند، اندک است. اکثر معلمان بدون اين که از روش مديريت کلاس درس خود آگاه باشند، ترکيبي از سه نوع مديريت را مورد استفاده قرار مي دهند. اين معلمان روش مديريت صحيح و علمي و استاندارد را در هر لحظه از زمان تدريس خود به کار مي گيرند و کلاس درس آن ها هميشه فعال و زنده و پر از نشاط و انگيزه ي يادگيري است.

 

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه یازدهم خرداد 1391ساعت 14:33  توسط الهی  | 

تیترها و عناوین یک گزارش پژوهش در عمل یا اقدام پژوهی

تیترها و عناوین یک گزارش پژوهش در عمل یا اقدام پژوهی

- عنوان

- تشکر و قدردانی ( تقدیر از همکاران و کسانی که به اجرای طرح شما کمک کرده و نقش داشته اند)

- فهرست مطالب ( عنوان مطلب و صفحه)

- چکیده گزارش ( در یک صفحه و مختصر)

- مقدمه ( توضیح کلی در مورد مسئله، چگونگی تشخیص مسئله، انگیزه محقق از تحقیق و اهداف او از انجام تحقیق)

- بیان مسئله ( شامل توصیف وضع موجود و اهمیت و ضرورت انجام تحقیق)

- شواهد یک ( شامل مدارک، دلایل، اسناد ، ارقام و اعدادی که وضع موجود را به طور ملموس و عینی تبیین کنند)

- گرد آوری اطلاعات (جمع آوری اطلاعات در مورد مشکل و مسئله به منظور  شناسایی ریشه ها و علل پیدایش آن)

- تجزیه  و تحلیل اطلاعات ( تعبیر و تفسیر  داده های گرد آوری شده و استفاده از منابع علمی، صاحبنظران و همکاران و افراد درگیر با مسئله به منظور تبیین و علت یابی مشکل در راستای انتخاب راه حل آن)

- انتخاب راه حل یا راه حل ها ( یافتن راه حل یا مجموعه ای از راه حلها و انتخاب راه حل مناسب و قابل اجرا)

- اعتبار بخشی راه حل یا راه حل ها (بیان دلایل انتخاب و استناد به منابع مختلف جهت تایید راه حل های انتخابی)

-

اجرای راه حل یا راه حلها ( بیان چگونگی اجرای اقدام یا مداخله، برنامه اجرایی یا زمان بندی شده، توصیف مراحل اجرایی، نحوه نظارت بر اجرا  و بازخورد )

- نتیجه گیری (شامل توصیف وضع مطلوب و تغییرات ایجاد شده و اینکه راه حل ها و اقدامات تا چه حد موفق و موثر بوده است. در هر صورت نتایج مثبت و منفی ناشی از اقدام توصیف شود)

- شواهد دو ( جهت تایید و مستند نمودن نتایج طرح، همه مدارک، دلایل، اسناد، ارقام و اعدادی که وضع موجود بعد از اقدام را به طور ملموس و عینی نمایان می سازد، درج شود)

- ارزیابی نهایی و تعیین اعتبار اقدام ( تایید نتایج اقدام با استفاده از منابع مختلف)

- پیشنهاد ها (پیشنهادهای پژوهشی یا اجرایی طرح جهت معلمان پژوهنده دیگری که در موضوع مشابه این طرح در صدد انجام آن هستند)

- پیوستها ( جداول و نمودارها یا نمونه مدارک و شواهد یک و دو)

- منابع( فهرست منابع علمی استفاده شده و درج آنها با رعایت اصول نگارش. در صورت استفاده از سایتها و منابع اینترنتی می بایست آدرس سایت صفحه بازدید شده تاریخ و ساعت بازدید و نام نویسنده درج شود. در صورت مشخص نبودن نام نویسنده می توان آدرس صفحه را به صورت کامل آنگونه که در بالای صفحه دیده می شودُ درج نمود )

 * منبع: - قاسمی پویا. اقبال (۱۳۸۳). راهنمای پژوهش در عمل.تهران، انتشارات پژوهشکده تعلیم و تربیت

+ نوشته شده در  سه شنبه نوزدهم اردیبهشت 1391ساعت 21:5  توسط الهی  | 

روش تحقیق با رویکرد اقدام پژوهی در آموزش و پروش

عوامل بسیار زیادی در جریان آموزش و یادگیری تآثیر دارد که طی روش های تحقیق مرسوم دانشگاهی قادر به کنترل آنها نیستند.  

● مقدمه


عوامل بسیار زیادی در جریان آموزش و یادگیری تآثیر دارد که طی روش های تحقیق مرسوم دانشگاهی قادر به کنترل آنها نیستند. هدف از پژوهش در تعلیم و تربیت فقط کسب دانش محض نیست،بلکه دانشی است که در عمل بتوان از آن استفاده کرد و در بهسازی محیط آموزشی مفید باشد .چنین هدفی را پژوهش های تربیتی دانشگاهی و مرسوم نتوانسته اند حاصل کنند .این پژوهش ها اطلاعات خوبی در اختیار گذاشته اند که می تواند الهام بخش معلمان باشد اما اکثر آنها قابل استفاده مستقیم توسط معلمان در کلاس های درس و محیط مدارس نبوده اند ،کلاس های درس دارای پویایی ویژه خود هستند و برای بهسازی امر آموزش و پرورش و اثر بخش کردن آن ،لازم است از روش های گوناگون پژوهش ،به ویژه پژوهش های مبتنی برعمل (اقدام پژوهی )بهره جست این روش ها را باید جست و تدوین کرد و در اختیار معلمان قرار داد . این مقاله با این رویکرد تهیه شده است .


● مهارت ها و آمادگی های لازم پیش از اقدام به پژوهش


ـ مهارت روابط انسانی
ـ مراعات اخلاق در گرد آوری اطلاعات
▪ آشنایی با مهارت انسانی :
ـ ارتباط با دیگران
مهارت ارتباط با دیگران از جمله مهارت هایی است که لازم است معلمان پژوهنده با آن آشنایی قبلی داشته باشند .باید در نظر داشت که انسانها دارای دیدگاه ها و شخصیت های متفاوتی از یکدیگرمی باشند و به همین دلیل ممکن است مانند شما فکر نکنند ،اما آنچه مهم است این است که بتوانیم به حرف ها و نظرات دیگران خوب گوش کنیم و بیش از آنکه گوینده ی خوبی باشیم شنونده ی خوبی باشیم .
در اقدام پژوهی گروه های کاری گوناگونی با شما در ارتباط خواهند بود ازجمله مشارکت کنندگانی که شما با آنها کار می کنید مانند؛کارکنان محل خدمت خود ،دانش آموزان ،پدران و مادران دانش آموزان و... کثرت گرایی یا احترام به اندیشه های دیگران از جمله ویژگی های پژوهش در عمل (اقدام پژوهی )می باشد و مجموعه این اندیشه ها که حاصل خوانده ها وشنیده ها و مشاهده و تجربه های گوناگون هستند می تواند مفید باشد .
ـ اندیشه های انتقادی
نقادی ،محور اساسی اقدام پژوهی است و هر تغییر و تحولی نتیجه نقادی است اندیشه های نو حاصل و زاییده تفکر انتقادی است در مقابل تعصب سد راه عقل است .دیگران نقش مهم و کارسازی در اصلاح روش های ما می توانند داشته باشند . باید بیاموزیم تا تحمل نقادی دیگران را داشته باشیم .شنیدن انتقادهای دیگران وتآمل و تفکر در باره آنها ممکن است در های جدیدی را به روی ما بگشاید هر تغییری مستلزم داشتن انعطاف پذیری است تغییر ،همیشه با تنش و تعارض همراه است پژوهشگر آگاه باید از پیش آماده این نوع رخداد ها باشد .
ـ پژوهشگران همکار
آنها مانند خودتان علاقه مند به حل مسأله یا تغییر وضع نامطلوب موجود هستند .پس باید در ارزیابی از چگونگی پیشرفت کار و یافته های تان ،از نظر و فکر آنان بهره مند شوید .داشتن رابطه انسانی و منطقی با این افراد می تواند شما را در بهسازی امور یاری کند.
استادان یا راهنمایان شما ؛گروه دیگری هستند که می توانند در رسیدن به هدفتان یعنی تغییر وضع موجود وبه نظر شما نامطلوب ،با شما همکاری داشته باشند .این گروه به سبب آگاهی و تخصص هایی که دارند می توانند شما را راهنمایی کنند .ایجاد ارتباط با این افراد و جلب همکاری شان از جمله مهارت ها یی است که شما باید بتوانید آن را یاد بگیرید همیشه خودتان را آماده کنید تا ضمن شنیدن حرف های تشویق آمیز این افراد ،انتقادهای آنان را نیز بشنوید.
بطور کلی توانایی ما در ایجاد روابط انسانی در سازمان ها و فعالیت های آموزشی و اجتماعی تأثیر بسیار زیادی در توفیق یا عدم توفیق ما دارد.و معلمان پژوهشگر و هر معلم دیگری که به دلیل ویژگی های شغلی شان همواره با انسان سرو کار دارند ،لازم است از دانش و مهارت روابط انسانی یا سازمانی آگاهی داشته باشند و در عمل آموزشی و پژوهشی از آن بهره ببرند .
▪ مراعات اخلاق در گرد آوری اطلاعات
ضرورت مذاکره با مسؤلان،پیش از آغاز پژوهش موضوع را با مدیر یا ر&#۶۵۱۶۳;یس جایی که در آن کار می کنید ،در میان بگذارید اگر تغییراتی در طرح شما بوجود آمد آن را با مدیر و افراد ذی ربط دیگر در میان بگذارید .
حفظ اسرار مربوط به اطلاعات جمع آوری شده ،فقط اطلاعاتی را گزارش کنید که در حیطه مطالب عمومی است و خارج از قوانین و مقررات نیست .از گزارش اسرار شخصی و بد نام کننده خودداری کنید اگر قصد انتشار اطلاعاتی را دارید که به هر طریق دارای حساسیت است از منبع و مرجع ذی نفع اجازه بگیرید .
حفظ اسرار مربوط به هویت اشخاص و مکان ها ،بدون اجازه نام اشخاص و محل ها را فاش نکنید برای شرکت کنندگان نام های غیر واقعی در نظر نگیرید.اگر می خواهید از افراد نام نبرید می توانید
از اعداد یا نشانه ها مثل الف ،ب استفاده کنید اگر افراد یا مؤسسه ها به شما اجازه دادند آوردن نام آنان ایرادی نخواهد داشت.
حفظ حق همکاری نکردن دیگران .همیشه به یاد داشته باشید که افراد حق دارند در پژوهش شما شرکت نکنند .اصرار به این کاردور از اخلاق و روابط انسانی است .
حفظ حقوق مربوط به تعلقات فکری .می توانید حق گزارش کردن یا نکردن کلیه مطالبی را که به دست آورده اید برای خود حفظ کنید بسته به تصمیم و نگرش شماست که مطالب را به چه صورت و با چه محتوایی عرضه کنید .
حفظ اعتماد .هرگز همه چیز را تضمین شده تلقی نکنید .گاه گاهی به افراد مشارکت کننده مراجعه کنید و ببینید آیا تردیدی در آنان درباره کار شما به وجود آمده است یا نه .اگر سوءتفاهمی را احساس کردید تلاش کنید آن را بر طرف کنید .


● مراحل انجام پژوهش در عمل (اقدام پژوهی )


پژوهش به عنوان جست وجوی نظام مند برای کشف مجهول یا حل مسأله دارای مراحلی است که با توجه به نوع وهدف پژوهش ،علاقه ها و سلیقه های پژوهشگر ،مراحل پژوهش در عین تبعیت از منطق علمی و عقلی ،می تواند صورت های متفاوتی پیدا کند برای نمونه در مقایسه با پژوهش رسمی و دانشگاهی که معمولا ًخطی و تا حدودی تمام مراحل از پیش تعیین شده است مراحل اقدام پژوهی در عین پیروی از مراحل خاص دارای انعطاف بیشتری است و الگوی زیر مراحل این نوع پژوهش را نشان می دهد که به شرح آنها خواهیم پرداخت .

 

● مشخص کردن موضوع و عنوان پژوهش


هر پژوهشی در واقع با قصد پا سخگویی و پیدا کردن راه حل برای یک مسأله ی اصلی که در قالب یک پرسش ظهور کرده است ،آغاز می شود .هر پژوهش برای اینکه انسجام، هدفمندی و کاربردی بودن خود را حفظ کند باید بر حول یک مسأله ی اصلی ،سازماندهی شود .هر مسأله ی اصلی در واقع مرکزی است که در حوزه ی مسأله (problem area)قرارگرفته است .

اصلی یا حاشیه ای بودن یک مسأله در واقع به هدف تحقیق وابسته است ،لذا می توان گفت :اصلی یا حاشیه ای بودن یک مسأله امری نسبی است .مسأله سوألی است که در ذهن پژوهشگر راجع به یک پدیده ،مشکل یا بحران اجتماعی ،سازمانی مطرح می شود .هدف محقق از طرح این سوأل ریشه یابی علت یا علل به وجود آورنده ی آن مشکل یا مسأله است ،چگونگی این ریشه یابی بستگی تام به نوع و اهداف در نظر گرفته شده برای تحقیق دارد .اما به طور کلی این ریشه یابی را می توان دراین سوأل خلاصه کرد :چه چیزی این پدیده یا مشکل را به وجود آورده است ،و چرا؟ به بیان دیگر ،محقق با طرح چنین سوألی ،به دنبال راه حل ها و چاره جویی ها ست و از این نظر ،پدیده یا مشکلی که به نحوی ذهن پژوهشگر و توجه او را به خود جلب کند ،می تواند موضوع تحقیق قرار گیرد. اما ظرافت کار پژوهنده این است که موضوع تحقیق مورد نظر را که با تعبیرات عامیانه و غیر علمی در سطح جامعه ،سازمان (مدرسه ) یا یک گروه خاص مطرح شده است ،با زبان علمی بیان کند.پس بیان موضوع تحقیق به زبان علمی ،در واقع همان طرح مسأله ی تحقیق در قالبی روشن و دقیق براساس ضوابط علمی است .باید توجه داشت که مسأله ای را بدون تحلیل جنبه های مختلف آن و به صورت شتابزده انتخاب نکنید .حتی الامکان منابع مرتبط با تحقیق را بررسی و مطالعه نمایید.بطور کلی باید مط&#۶۵۲۵۱;&#۶۵۱۶۴;ن شد که پیامد وعلایم یک مشکل را به عنوان مسأله اصلی درنظرنگیریم.
همچنین موارد زیر را باید در نظر داشت :
۱) مورد علاقه شما باشد . چرا که اگر موضوعی مورد علاقه شما باشد با انگیزه بیشتری آن را دنبال می کنید .
۲) پژوهش پذیر باشد . بعضی از موضوعات به علل گوناگونی پژوهش پذیر نیستند .برای نمونه این سوأل کلی که «چگونه می توانم هوش کودکان را افزایش دهم؟ » پژوهش پذیر نیست . دست کم برای معلمان در شرایط فعلی شایان تحقیق نیست .
۳) دارای اهمیت باشد .هر پژوهشی ارزش علمی و کاربردی ندارد.
۴) در توان پژوهشگر باشد . باید موضوع پژوهش با توانایی های علمی ،امکانات و شرایط خاص پژوهشگر هم خوانی داشته باشد .
۵) منابع اطلاعاتی کافی در اختیار باشد .زیرا اساس پژوهش را اطلاعات تشکیل می دهد. اگر امکان گرد آوری اطلاعات کافی برای محقق نباشد ،کار پژوهنده سخت خواهد شد . بهتر است به موضوعاتی بپردازیم که جمع آوری اطلاعات برای آنها امکان پذیر باشد .


● راه های انتخاب موضوع تحقیق :


ـ تجارب شخصی
ـ تمایل به حل یک مسأله
ـ ارزش های فردی
ـ فرصت ها و تهدیدات پیش آمده
ـ بهره گیری از دانش قلمرو تخصصی
ـ سمینار ها و جلسات آموزشی و پژوهشی
ـ مطالعه مطالب انتقادی دیگران
ـ مطالعه پژوهش های دیگران ...
در تحقیقات اقدام پژوهی که بیشتر جنبه توصیفی و تحلیلی دارند ،پژوهشگر به دنبال ترسیم تصویری از «آنچه که هست » می باشد لذا سوأل های زیر می تواند به هر چه دقیق ترشدن موضوع و مسأله تحقیق و مشخص شدن آن کمک کند .
۱) آیا این موضوع ،مسأله و دغدغه ی من / ما در مدر سه و کلاسمان است ؟
۲) آیا می توان این موضوع را در مدت کوتاه ،حداکثر سه یا چهار ماه ،بررسی کرده و نتیجه علمی آن را مشاهده کرد ؟
۳) آیا این موضوع ،تغییری در کلاس درس و مدرسه ممکن است به وجود آورد ؟یا صرفا ً یک امر ذهنی و مجرد است ؟
۴) آیا می توان در مورد آن اطلاعات لازم و کافی به دست آورد ؟کلا ً چنین تحقیقی امکان پذیر است یا نه ؟


● توصیف وضعیت موجود وتشخیص مسأله


اقدام پژوهی در باره وضعیتی است که در آن قرار داریم . یعنی : این جا و اکنون . بنابراین لازم است پژوهشگر برای مشخص کردن مسأله مورد نظر خود که به دنبال بهبود و اصلاح آن است وضعیت فعلی را به روشنی توصیف کند تا تصویر روشنی از آن چه در محیط کار و مسأله آفرین وی می گذرد ،در اختیار بگذارد . در این مرحله پژوهنده ،برای نمونه معلم پژوهنده ،تلاش می کند وضعیت کلاس یا مدرسه ی خود را که مسأله یا وضع نا مطلوب یا نامعین در آن احساس شده است توصیف کند : مدرسه در کجا قرار دارد؟ دخترانه است یا پسرانه و یا مختلط ؟ چند دانش آموز دارد ؟یک نوبته است یا دو نوبته ؟ در چه کلاسی پژوهش صورت می گیرد ؟ در چه درسی ؟در باره کدام دانش آموزان ؟ یا درباره چه کسانی ؟ (والدین ،معلمان دیگر ،مدیر ،کارکنان اداره و.... )پس از شرح بستر و محیط مورد نظر ،مسأله خود را مطرح می کند . این مسأله در حقیقت موضوعی است که پژوهنده احساس می کند یا حدس می زند اگر تغییری در آن به وجود آید ،وضع مورد نظر بهتر می شود . پس می پذیریم که مسأله ی مورد نظر واقعیتی موقتی است و ممکن است پس از پژوهش معلوم شود که مسأله اصلی یا واقعی نبوده است یا برعکس ،مشخص شود که حدس اولیه ی ما درست بوده است و آنچه مطرح کرده ایم واقعیت داشته و مسأله ی اصلی نیز بوده است . معمولا ً در اقدام پژوهی مسأله به صورت یک جمله ی پرسشی مطرح می شود :«چگونه می توانم ................... بهبود بخشم ؟» .همان طور که
می بینید در فعل این پرسش نوعی عمل واقدام ،اصلاح و تغییر وجود دارد . اکثر پرسش های پژوهش در عمل (اقدام پژوهی ) ،چنین وضعیتی دارند . برای نمونه چند مثال در این مورد در زیر آورده می شود .
ـ ارتباط میان افراد مدرسه ی ما تا چه اندازه اثر بخش است ؟چگونه می توانم این اثر بخشی را افزایش دهم ؟
ـ چگونه می توانم در مدرسه به تفاوت های فردی کودکان توجه کنم ؟
ـ چگونه می توانم روش تدریس خود را در درس x اصلاح کنم ؟
ـ چگونه می توانم والدین کودکان این آموزشگاه را به مشارکت بیشتر تشویق کنم ؟
ـ چگونه می توانم علاقه ی دانش آموزان به درس x را افزایش دهم ؟
ـ چگونه می توانم رابطه خود با همکارانم را در مدرسه بهبود ببخشم ؟
معمولا ً مسایل کاری افراد به اشکال مختلف خود را نشان می دهند . برای نمونه معلم پژوهنده می تواند از طریق منابع زیر به مشکلات و مسا یل خود پی ببرد.
ـ ممکن است احساس کنیم کارها خوب پیش نمی رود
ـ اسناد و مدارک آموزشی
ـ واکنش های اداره
ـ واکنش های مدیر
ـ پژوهش های دیگران
ـ اسناد ومدارک علمی
ـ واکنش های شاگردان ....
پس از بررسی وضع موجود لازم است رخداد های عمده آن را به صورت منطقی تنظیم کنید و گزارش دهید در این گزارش باید تلاش شود که وضعیت مورد مطالعه به روشنی توضیح داده شود به گونه ای که خواننده بتواند از وضعیت مورد نظر تصویر واقعی و بدون ابهام و پرسش به دست آورد .


● گرد آوری اطلاعات (شواهد ۱)


گردآوری اطلاعات اغلب از طریق چهار روش میسر می شود . این چهار روش عبارتند از : مصاحبه ، مشاهده ، پرسش نامه و اسناد و ارقام . هر یک از این چهار روش کاربرد ها و ویژگی هایی دارند که لازم است اقدام پژوهان پیش از آغاز و اقدام به پژوهش با این روش ها آشنایی کافی را کسب کنند . این که چه روشی یا فنونی در اقدام پژوهی کاربرد دارد بستگی به موضوع و هدف آن پژوهش دارد .همه اطلاعاتی که جمع آوری می شود شواهد لازم برای اثبات یا رد چیزی نیستند .به بیان دیگر داده ها (اطلاعات ) مترادف با شواهد نیستند . شواهد داده هایی هستند که بدان وسیله می توانیم درباره ی تغییرات چیزی یا رخدادی داوری کنیم پس برای اثبات یا رد چیزی باید شواهد قابل قبول داشته باشیم . برای اینکه بتوانیم تصویر روشنی از واقعیت ها و رخداد هایی که در محیط کار و یا بستر پژوهشی ما می گذرد ،عرضه کنیم و ادعای منطقی داشته باشیم لازم است دردرجه نخست شواهد منطقی در اختیار داشته باشیم .
در اقدام پژوهی در دو مرحله نیاز به شواهد داریم ؛ یکی در مرحله ی تشخیص یعنی همین مرحله های که مورد بحث است ،و دیگری مرحله ارزیابی و قضاوت که پس از ایجاد تغییر و اجرای راه و پیشنهاد جدید ،به دست می آوریم تا ببینیم آیا تغییری که داده ایم مؤثر بوده است یا نه . پس دو نوع شواهد (۱) و شواهد (۲) خواهیم داشت .داده های پژوهش نقش بسیار مهمی در جست و جوی حقیقت و یافتن مسأله و راه حل ها دارند . هر چه داده های یک پژوهش مبتنی بر اصول علمی گرد آوری اطلاعات باشد و نیز از ابزار و وسایل ضروری گوناگون استفاده کنیم ،ادعای ما منطقی تر خواهد بود . برای مثال ،وقتی مدعی می شویم که شاگردان کلاس من در درس x ضعیف بودند و من با روش y این وضعیت را برطرف کردم باید نخست با اطلاعات کافی نشان دهیم که واقعا ً شاگردان ما ضعیف بودند ،یعنی معیاری برای ضعیف بودن تدوین کنیم و این معیار باید علمی باشد . بعد با داده های کافی ثابت کنیم که وضعیت شان بهبود حاصل کرده است .
با توجه به اهمیت داده ها و اطلاعات در پژوهش مهارت و توان پژوهشگر تا اندازه ای به میزان توان او در گرد آوری آطلاعات بستگی دارد. شما به عنوان معلم پژوهنده، برای کسب اطلاعات می توانید از منابع زیر استفاده کنید.
ـ همکاران خود ،مدیر و دیگر کارکنان مدرسه
ـ استادان و افراد متخصص
ـ کتاب ها ،مجلات ،مقالات علمی
ـ چکیده های تحقیقات انجام شده پایان نامه ها
ـ کتاب های تخصصی به ویژه در رشته علوم تربیتی و مدیریت
ـ اطلاعات حاصل از مصاحبه ها ،پرسش نامه ها ،مشاهده ها
ـ بازدید از کلاس ها در مدارس دیگر
ـ استفاده از سایت های اینترنتی و منابع اطلاع رسانی الکترونیک و... بطور کلی هدف از گرد آوری اطلاعات و شواهد در مرحله اول می تواند دو هدف باشد
۱) مشخص کردن وضع موجود به کمک داده ها و شواهد .یعنی نشان دادن کاستی ها و دست آوردها ،مسایل و مشکلات و چگونگی انجام و پیشرفت کار
۲) انتخاب یک راه موقت.
این راه موقت چنانچه پس از مطالعات و گرد آوری اطلاعات کافی انتخاب شده باشد بسیار ارزشمند است .
▪ اهمیت مطالعات و پیشینه تحقیق ؛
پژوهش زمانی دارای اهمیت وارزش علمی و کاربردی خواهد بود که بر آمده از مطالعات کافی درباره پیشینه موضوع تحقیق شما باشد . با مطالعه پیشینه موضوع تحقیق از چند و چون کارها آگاه می شویم و از دوباره کاری پرهیز می کنیم .وقتی از اقدامات و اطلاعات جمع آوری شده توسط دیگران آگاه شدید ،می توانید با نقد و تجزیه و تحلیل منطقی آنها وضعیت خودتان را مشخص کنید همواره از خود بپرسید:آیا اطلاعات به دست آمده منطقی و علمی است؟ اطلاعات به دست آمده دارای چه نکات مثبت و یا منفی است؟ و پرسش های دیگری که می تواند تحقیق شما را هدایت کند.
▪ تجزیه و تحلیل و تفسیر داده ها
منظور از تجزیه و تحلیل و تفسیر داده ها ،تبیین یا تشریح معانی است که در دل داده ها نهفته است تفسیر سبب می شود که فهم جامع و روشنی از معانی و مفاهیم پیدا کنیم . در خلال تفسیر داده ها تناقضات و مطالب ضد و نقیض و یا چگونگی روابط متقابل واقعیت ها یا رخداد ها خود را نشان می دهند . تجزیه و تحلیل این امکان را فراهم می سازد تا طبقه بندی و چارچوب منطقی و عقلانی از واقعیت ها به وجود آوریم با تفسیر دید گاه های گوناگون خود را نشان می دهد و به کمک این دید گاه ها می توانیم به راه حل های مناسب بیندیشیم . پیش از تفسیر داده ها در هم آمیخته اند و این داده ها به خودی خود نمی توانند گویای چیزی باشند لذا با تجزیه وتحلیل و تفسیر داده هاست که آنها به اطلاعات کاربردی تبدیل می شوند و می توان بر اساس آنها به تهیه چارچوبی برای حل مسایل و شناسایی راه حل درست یا درست ترین راه حل اقدام کرد.
الگوی تجزیه و تحلیل داده ها در روش های تحقیق گوناگون متفاوت می باشد. در اقدام پژوهی ضمن استفاده از داده های کمی، بیشتر از داده های کیفی و الگوهای آن استفاده می شود . در اینجا مختصرا ً اشاره می شود .
الف) الگوی ۱:
۱) روش شش پرسش: در این الگو پژوهشگر می کوشد داده هایی را که جمع آوری کرده است طی این شش پرسش عرضه کند تا بر اسا س آنها نتیجه گیری از داده ها بعمل آید.
ـ چرا؟علت و هدفها چیستند ؟
ـ چگونه ؟اعمال و رویداد ها چگونه روی می دهد ؟
ـ چه کسی ؟ چه کسی در گیر این مسأله است ؟چه کسی رفتار دوستانه دارد؟
ـ چه چیزی ؟مسایل عمده فعالیت ها چه هستند؟
ـ چه موقع ؟ چه موقع این اتفاقها می افتد ؟چه موقع می توان آنها را مشاهده کرد؟
ـ کجا ؟کجا درس می خوانند ؟کجا با هم روابط دارند ؟ کجا کار می کنند؟
ب) الگوی ۲: روش ترسیم مفاهیم
هدف از این الگو ،یافتن راهی برای پی گیری استراتژی های چند گانه و چند جانبه و جامع است . این الگو بر این اساس تدوین شده است که ریشه بسیاری از مشکلات در جاهای دیگر است و عوامل گوناگون در به وجود آمدن آن مؤثر بوده است . اگر به این عوامل بنیادین و ریشه ای توجه نکیم راه حل های سطحی نخواهد توانست پاسخ گوی این مشکلات باشد.
ج) الگوی ۳ : روش تجزیه و تحلیل مسایل
این روش نیز مشابه الگوی ترسیم مفاهیم است از این الگو نیز در ریشه یابی و کشف عوامل مؤثر در یک مشکل استفاده می شود.در این الگو تلاش می شود مفاهیم زیر مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد:
ـ مشکل اصلی
ـ ریشه های اصلی مشکل
ـ دیگر عوامل مهم مربوط به آن ریشه ها و پیش زمینه ها
ـ نتایج و عواقب منفی عمده
ـ دیگر نتایج مهم
▪ انتخاب راه جدید به صورت موقت
پس از انجام مراحل فوق نوبت انتخاب راه جدید و موقت فرا می رسد در این مرحله تلاش خواهید کرد به کمک اطلاعاتی که در اختیار دارید و خرد ورزی هایی که کرده اید نخست چند راه اولیه ی مناسب در نظر بگیرید . این راه ها را بررسی و سبک و سنگین کنید و از میان آنها یک راه را به عنوان راه مناسب انتخاب کنید . ویژگی ها و جوانب آن را به درستی مشخص و توصیف کنید به گونه ای که دیگران ،به ویژه همکاران پژوهشی و منتقد شما با ملاحظه و یا مطالعه ی این راه بدون ابهام از چند وچون آن آگاه شوند. در این مرحله نیز ضمن ملاحظات جوانب اخلاقی و امکان اجرایی راه انتخاب شده ،لازم است نظر اصلاحی و انتقادی یاران و همکاران خود را جویا شوید و پس از ملاحظه ی این اظهار نظر و احتمالا ً تغییر در جوانب راه انتخابی تان به اجرای آن .
▪ اجرای طرح جدید و نظارت بر آن
پس از طراحی راه حل جدید یا تغییر مورد نظر آن را به اجرا می گذاریم . در این مرحله تلاش می کنیم مطابق با ویژگی های تدوین شده و پیش بینی های عملی ،کار را پیش ببریم . در اجرانیز مشاهده ،اندیشه و عمل سه رکن اساسی خواهد بود .در این مرحله می کوشیم از همان آغاز بر چگونگی پیشرفت کار ،به طور روزانه نظارت و دقت داشته باشیم . این کار سبب می شود ضمن مراعات پیش بینی های انجام گرفته و در صورت لزوم ،تغییرهای لازم را در عمل به وجود آوریم .


● گرد آوری اطلاعات (شواهد ۲)


برای اینکه ثابت کنید ادعایی که درباره ی عمل جدیدتان دارید منطقی و درست است ،باید شواهدی داشته باشید . این شواهد باید مبتنی بر اطلاعات منظم و منطقی باشد. در این مرحله نیز مثل مرحله قبلی گرد آوری اطلاعات لازم است روش های گرد آوری اطلاعات و ابزار آن را مشخص کنید . این روش ها و ابزار می تواند مثل مرحله پیشین ویا متفاوت باشد .باید مشخص کنید که در این مرحله به چه نوع داده هایی نیاز دارید این داده ها و شواهد باید معیارهایی باشند بر این ادعا که در کار شما اصلاح به وجود آمده است . این شواهد باید مورد تأیید افراد صاحب نظر و همکاران منتقد شما در خصوص مسأله و هدف های مورد نظر در تحقیق شما باشد . مثلا ًممکن است شما مدعی باشید که با روش تدریس جدید سبب شده اید تا نمرات دانش آموزان کلاس (الف ) تا ۳۰% افزایش یابد . این ادعا زمانی قابل قبول خواهد بود که با اسناد و مدارک لازم ،نمرات پیش از اقدام جدید را با نمرات پس از آن مقایسه کنید وبه نتیجه مورد ادعا یعنی ۳۰% برسید .
▪ ارزشیابی تأثیر اقدام جدید وتعیین اعتبار آن :
در این مرحله داده هی جمع آوری شده را مثل مرحله سوم ،تفسیر و تحلیل می کنیم . از خود می پرسیم این داده ها نشانگر چه رخدادها و تغییراتی هستند ؟ آیا پیش رفتی را نشان می دهند ؟به چه دلیل ؟ (شواهد می آورید ) .پیشرفت ها در چه زمینه ها یا مواردی بوده است ؟ به چه دلیل ؟(شواهد می آورید ) درباره این تغییرات و رخدادها به چه نتایجی می رسیم ؟ چرا؟ (شواهد می آورید) .با این پرسش ها و پرسش های دیگر از این نوع می کوشیم تا نتیجه ی اقدام جدید را به کمک شواهد منطقی ارزیابی کنیم . اگر نتیجه مثبت بود این اقدام را به عنوان یک تغییر یا راه جدید ادامه می دهیم و در غیر این صورت به راه یا راه های دیگر می اندیشیم و راه دیگری را برای عمل و اجرا پیدا می کنیم .
▪ تجدید نظر و دادن گزارش نهایی :
پس از اعتبار یابی یا اعتبار بخشی به کار خود اصلاحات لازم و نهایی را در عمل پیشنهادی انجام می دهیم و به عنوان سندی علمی آن را آماده می کنیم . پس از این مرحله می توان آنرا به مسؤلان ذی ربط تحویل داد یا در جایی منتشر کرد یا در گرد همایی عرضه کنیم انتشاریافته ها ،آخرین مرحله پژوهش در عمل (اقدام پژوهی ) است . در این مرحله می توانید خلاصه ای از مراحل انجام کار رابیاورید و اینکه در این فرایند چه رخداد هایی به وقوع پیوست و دیگران چه نقش و نظری داشتند .شکل گزارش را می توانید براساس مراحل پژوهش تنظیم کنید یا به هر صورت ابتکاری که خودتان صلاح بدانید .
+ نوشته شده در  سه شنبه نوزدهم اردیبهشت 1391ساعت 20:54  توسط الهی  |